De geschiedenis en ontwikkeling van het Leidseplein
Leidseplein is een bekende en levendige buurt in hartje Amsterdam, waarvan de geschiedenis teruggaat tot de 17e eeuw. In deze tijd was het gebied nog bosrijk en werd er al gewerkt aan de ontwikkeling van het dorp Leiden, dat uiteindelijk de naam gaf aan dit plein.
Tijdens de 18e eeuw begon men met de verkoop van landgoederen in deze buurt. In 1655 kocht een Amsterdamse bakker en notaris grond ter hoogte van de huidige Leidsestraat, waar hij later zijn bakkerij op zou zetten.
De naam ‘Leidseplein’ hollandcasinoleidseplein.nl is waarschijnlijk gegeven omdat er in deze tijd veel handel tussen Amsterdam en Leiden plaatsvond. De winkels langs het plein verkozen aanvankelijk de producten uit de Nederlandse Republiek, zoals textiel en waren vanuit Leiden te verkopen.
Eind 18e eeuw groeide Amsterdam snel als resultaat van zijn economische activiteit, en dit leidde tot een toename van woningen in het gebied. Omdat er niet genoeg ruimte was, begon men met de verkoop van percelen landgrond voor bebouwing.
In de loop der tijd werden deze gronden echter gebruikt door verschillende ondernemers om winkels en andere commerciële gebouwen te bouwen. De naam ‘Leidseplein’ bleef behouden, maar werd gaandeweg meer verbonden aan de welbekende nachtleven in Amsterdam.
Het huidige beeld van het Leidseplein
In tegenstelling tot wat velen denken is het Leidseplein geen plein waar men uitsluitend dronken mensen en sekswerkers kan vinden. De buurt omvatte toen al een scala aan winkels, restaurants en horeca-voorzieningen.
De pleinen in Amsterdam werden overigens vanouds als plaatsen voor het verblijf van de bevolking gezien, vooral in het licht van de grote stadsbrand van 1452. Hierdoor ontstonden er ook leescafés en horeca-voorzieningen om aan de behoeften van deze bewoners te voldoen.
Het gebied dat we nu kennen als ‘het Leidseplein’ was tot aan de Tweede Wereldoorlog vooral bekend voor zijn winkelcentrum. Het had dan ook geen centrale plek, maar bestond uit meerdere afzonderlijke winkels en gevels die in verschillende stijlen waren opgetrokken.
De ontwikkelingen na 1945
Na de Tweede Wereldoorlog beleefde Amsterdam een explosieve groei van bevolking. In het Leidseplein nam ook de drukke bezienswaardigheid toe, met behulp van horeca- en recreatievoorzieningen.
In deze periode vonden er drie belangrijke ontwikkelingen plaats die tot ons moderne tijdperk leidden. Ten eerste werden er dure winkels geopend in de omgeving van het plein. Daarnaast groeide een scala aan restaurants en eetgelegenheden.
Ten slotte, maar niet minder belangrijk, ontstond een centrale plek voor vermaak op ‘t Leidseplein: de bekende nachtleven.
Types of recreatie-voorzieningen
Nadat Amsterdam na 1945 enorm groeide en het winkelcentrum omgevormd werd tot een centraal plein, ontstond er behoefte aan vermaak in deze buurt. Dit resulteerde uiteindelijk in verschillende vormen van recreatie.
Eerder genoemd al kunnen we hier nog op verdiepen door enkele concrete voorbeelden te noemen: Nachtklubs, casino’s, cabarets en bioscopen gevestigd. In de buurt kon men ook terecht bij winkels met uitgebreid assortiment eten.
Tijdens deze periode ontstond het nachtleven van Amsterdam zoals we dat tegenwoordig kennen. Tot slot hadden wij in 1947 nog een grote stadsbrand, die niet veel verandering aanbracht aan de voornaamste kenmerken van ‘t Leidseplein.
Een vergelijking met andere stadsgewesten
Het is zeker interessant om ons te realiseren dat de groei van Amsterdam, en in het bijzonder die van het winkelcentrum op het plein, niet alleen maar een kwestie was van onbeperkte geldstroom. Veel gemeentegrenzen werden toen opgeheven, zodat Amsterdam snel toeneemde en andere gebieden met huidige stedelijke kenmerken zoals moderne architectuur ontstonden.
Hierdoor veranderden de stadskernen aanzienlijk in beeld. Het was niet langer een overzichtelijk geheel van oude, middeleeuwse huizen dat zich nog kon handhaven na eeuwenlang door te leven op het fundament van handel en nijverheid.
Ook zijn er verschillende gebieden waar je meteen kunt zien welk aspect van de stad de overhand heeft. Bijvoorbeeld in Amsterdam Oost, die nu vernoemd werd naar een voormalige waterzuiveringsinstallatie.
Echter zijn sommigen bang voor het herhaalde gebruik van dergelijke namen en stellen dat deze namen in ieder geval eerder verband houden met de oude bedrijvigheid dan met het historische aspect ervan.
Het hedendaagse beeld
De gemeente Amsterdam heeft na 1945 een zogenoemd ‘nieuw hart’ aangelegd. Dit bestond uit nieuwe gebouwen en architectonisch ontwerp, voornamelijk aan de rand van het plein.
Op dat moment konden burgers op verschillende wijzen hun tijd in deze buurt doorbrengen: winkelen, dineren of een nachtje uitslapen bij het bekendste nachtleven van Amsterdam. Men kan stellen dat men hierdoor eerder bezig was met woonplaats dan met leefgewoonte.
In de loop der jaren is ook in ‘t Leidseplein meer aandacht besteed aan architectuur en sfeer, maar soms te verwaarloosd door het gebrek aan geld. Men kan stellen dat deze manier van stadsmaken vooral gedaan werd met de bedoeling om Amsterdam tot een veelzijdigere cultuurstad te maken.
Een vergelijking tussen Amsterdam en andere steden
Het is niet alleen interessant om ons voor te stellen hoe zorgvuldig de gemeente heeft gewerkt aan het opkaleven van dit plein. Maar ook kan men bedenken dat, bijvoorbeeld, in Rotterdam heel anders werd ingesteld.
In 1958 werd er een ruime herinrichting gebeurd met als hoofddoel de wederopbouw na de oorlog, wat geleid had tot een aanzienlijke verspreiding van het stadsbewonersgedeelte in Rotterdam.
Maar ook buiten Europa is deze manier niet ongewoon te vinden: bijvoorbeeld in Chicago, New York en andere grote Amerikaanse steden werd al voor de Tweede Wereldoorlog gewerkt aan een modernere versie van winkelen.
Na-1945
In Amsterdam hebben we de stad hersteld. Men heeft er ook de nadruk gelegd op vermaak. In het midden van deze buurt is bijvoorbeeld een vaste plek voor nachtclubs ontstaan en een centrum dat speciaal daartoe bestemd was.
Maar waarom werd dit niet gedaan in andere steden? En wat hebben die steden ervoor teruggezien?
